Güneydoğu Anadolu'da bir Ege (2/5)

Güneydoğu Anadolu'da bir Ege (2/5) - (22.1.2002)

Duya duya, gidenlere özene özene aklımda efsaneleşmeye başlayan Güneydoğu'muzu, 'korunaklı' bir tur bünyesinde gezerken, bir süre sonra bu yoğun kültür-tarih bombardımanını unutacağım alarmına uyanıp almaya başladığım küçük notçukları burada huzurlarınıza bir kez daha sunuyorum. Tam bir gezi yazısına dönüştüremeden, yer yer 'steno' şekilde geçtim... ona rağmen serbest çağrışımlar yapabileceğini düşünmek zevkli... artık satır aralarını tamamlamak başka bir proje sayılır. 
Küçük ama önemli not: Fotoğrafları benimle birlikte Hintli dost Joi ve ofis güzeli Gülgün de çekti, buradakiler hepimizinkilerin bir derlemesi. Onlara da burada teşekkür ederim. Üçlü mimar – plancı takımı olarak fotoğraf çekme takıntımızla ve herkesi geciktirme alışkanlığımızla tur grubunu delirtmiş olmamızdan gurur duyuyoruz! 
 
<H1>21 Haziran 2001, Perşembe</H1>
 
Midyat’a yolculuk
 
Yolda anlatılan: Burası 2 yıl öncesine kadar PKK’yı yaşıyordu. Jandarma hala sık sık devriye yapıyor. Turizm polisi uygulaması diye bir şey varmış. Nasıl bir şeydir acep? 
 
             <IMG alt="" border=0 height=525 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-01-carsiminare.jpg" style="HEIGHT: 435px; WIDTH: 147px" vspace=10 width=195><IMG alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-02sokakikiadam.jpg" style="HEIGHT: 432px; WIDTH: 298px" vspace=10 width=305>
Midyat şehir merkezinden minare, çarşı ve ahali görüntüleri
 
 
<H1>MİDYAT</H1>
 
Mor Barsovo Manastırı
Genç papaz. 300-350 kişilik cemaat. Yaklaşık 100’ü geliyor. (Bu anlatılanlar, daha sonra Mardin’de anlatılan adetlerle çelişkili.) Oruç usullerini anlattı. Hayvansal adak olmaz. Gümüş, ahşap ve taş işçiliği yaparlarmış. Yalnız gümüşçüler kalmış. (Çarşıdaki gümüş işlemelere bakınca bu geleneğin ne kadar güçlü olduğu anlaşılıyordu.) Diğerleri göçüyor. 
<IMG align=center alt="" border=0 height=525 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-03-kiliseapsidi.jpg" style="HEIGHT: 484px; WIDTH: 321px" vspace=10 width=363>

Midyat - Mor Barsovo Manastırı apsidindeki naif üsluplu süslemeler
 
Midyat evleri
Midyat sokak dokusunda yürüdük. Evlerde müthiş taş işçiliği olan cepheler, pencere süslemeleri gördük. 
<IMG align=center alt="" border=0 height=303 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-04-sokak.jpg" style="HEIGHT: 273px; WIDTH: 433px" vspace=10 width=450>
Midyat sokaklarında izlenen geleneksel sivil mimari / konut dokusu
<IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-05-sokakelarabasi.jpg" style="HEIGHT: 393px; WIDTH: 271px" vspace=10 width=305>
<IMG align=center alt="" border=0 height=299 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-06-tasevcephesigiris.jpg" style="HEIGHT: 252px; WIDTH: 406px" vspace=10 width=450>
İçini gezdiğimiz esaslı bir Mardin evi örneği
 
Gösterişli bir evin içine girdik, avluda dolaşıp yapının içine baktık, içeride ‘gavurdan emaneten’ yaşayan bir aile vardı. Enfes güzellikte küçük bir kız çocuğu vardı, adı Hulkiye olan, herkes resmini çekti. Kızcağızı bilinçaltında manken olmaya sevketmediysek Arap olayım!..
<DIV class=MsoNormal> </DIV>
<IMG align=center alt="" border=0 height=525 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-07-hulkiye.jpg" vspace=10 width=360>

Evinin taş girintileri arasında Hulkiye'cik 
 
Taş ustaları
Evler arasında bir kiliseye uğradık. Geniş avlusunda dolaşan çocuklarla birlikte, bir köşede kurulmuş olan yarı açık atölyelerinde oturmuş taş işleyen, yarattıkları işlemeli sütunları ve diğer mimari parçaları sıra sıra dizmiş sergileyen taş ustaları da vardı. Çocuklarla kilise önü grup fotoğrafı çektirmek tatlı bir anı oluverdi. Tüm ısrarcı ve bıktırıcı tavırlarına rağmen hepsi çok şekerdi...
<IMG align=center alt="" border=0 height=365 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-08-tasustaları.jpg" style="HEIGHT: 308px; WIDTH: 406px" vspace=10 width=450>
<IMG align=center alt="" border=0 height=525 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-09-kiliseonucocuklar.jpg" vspace=10 width=368>

<H5></H5>
Kilise avlusundaki taş ustaları ve sevimli, hınzır çocuklar
 
Kaymakamın evi
Kaymakam’ın (hangi idari bölge olduğunu öğren) yapımına destek verdiği, ÇEKÜL ile ortaklaşa girişilen bir onarım.
Kaliteli bir iş olduğu anlaşılıyor. Banyo sağlıklaştırma, taş işi yenileme, doğal malzeme kullanımı. Kaymakam, iyi işlerinden dolayı Kastamonu’ya tayin olmuş, orada da çok eser var diye, diye bir duyum aldık. Bu ev, ilk başta devlet konukevi olacakmış, ama sonunda halka kapalı bir otel haline getirildiğini söylediler. Buna benzer şekilde, kullanım sakıncalarını, ÇEKÜL’ün / Metin Sözen’in (tur rehberimiz Gülsen Hanım’ın tez hocasıymış bu arada) Mardin postanesine de el koyma düşüncesinin kamu kullanımını engellemesinin ne kadar doğru olduğunu, v.s., daha sonra o postane binasının terasında Gülsen Hanım’la konuştuk. 
<IMG align=center alt="" border=0 height=308 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-10-konukevicephe.jpg" vspace=10 width=450>
Eski Kaymakam evi, müstakbel otel / konukevi, avluya bakan teraslı cephe
<IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-13-panoramaacılı.jpg" style="HEIGHT: 401px; WIDTH: 286px" vspace=10 width=309>

<IMG align=center alt="" border=0 height=93 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/03mi-12-panorama.jpg" vspace=10 width=525>
Kaymakam evinin en üst terasına çıkınca peydah olan Midyat panoramasından açılar
 
Kuyumcularda alışveriş
Birçok değişik kuyumcu dükkanı vardı. Alışverişin ana teması bu oluyordu. Biz de birkaç parça mücevherat almadan edemedik, tabii ki.. (şu an yazarken taktığım sarı taşlı gümüş yüzük bana o sıcak öğlen arasını tatlı tatlı çağrıştıyor.)
Her yerde olduğu gibi burada da peşimize çocuklar takıldı. 1-2 tanesine birer milyon TL verdim. Paramı çarçur etmenin pişmanlığı ile, iyi bir şey yapmanın tatmini arasında kaldım. Bazı oğlanlar, kızlara kaba kuvvet tavrı gösterince tepem attı. Bu konuyu Ülkü Hanım’la konuştuk. O da, emekli Kaymakam olan eşiyle beraber memleketin değişik yerlerinde kaldıkları zamanlardan anılarını anlattı, kadınların durumunun vehameti bir kez daha ortaya çıktı.
 
Mardin’e dönüş<H1>MARDİN (1)</H1>
 
Cercis adlı lokantada öğle yemeği
Ebru adlı genç bir kadının açtığı, geleneksel yemek veren, hoş döşenmiş bir lokanta. İçli köfte, soğanlı yoğurt çorbası, özellikle akılda kalıcı oldu. Tuvaletinden fazla memnun kalmadık, mutfakla dip dibeydi. Ama açık terastaki manzara enfesti. 
<IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-01-cercisyerde.jpg" style="HEIGHT: 404px; WIDTH: 295px" vspace=10 width=311>
<H5 align=center>Cercis'te iç mekan keyfi - kakuleli kahvelerimizi yudumlarken garsonumuz da fotoğrafçılığa adım atmış oldu..</H5>
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=303 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-02-cercisteras.jpg" style="HEIGHT: 288px; WIDTH: 437px" vspace=10 width=450></H5>
 Cercis'te dış mekan keyfi - Mezopotamya'yı gören seyirlik terasta üç kafadar turistik bir poz içinde..
 
Öğleden sonra Mardin şehir merkezinde gezinti
 
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-03-gelin.jpg" vspace=10 width=311></H5>
 Ara sokaklardan birinden inen gelin kızımızın heyecanı bize de bulaştı - insanı ülkemizdeki Doğu-Batı yaşantı tarzları - değerleri hakkında düşündürdü...
 
Sultan İsa Medresesi: Birkaç kat, teras, kubbeler. Çok güzel, genişlik, ferahlık ve dinginlik hissi veren mekanlar. Terastan Mardin ve ova manzaraları. 
<H5> </H5>
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-04-medresekoridor.jpg" vspace=10 width=311></H5>
Medresenin alt katındaki koridorda ilerlerken
<IMG align=center alt="" border=0 height=304 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-05-medreseterasfikriye.jpg" vspace=10 width=450>
Medrese terasındaki dev kubbelerden birine de pedagog Fikriye Hanım'ın şapkalı figürü bayağı yakıştı doğrusu!
 
Postane: Bkz. Sabahki Kaymakam evi bölümünde anlatılanlar. Limonata içtik, çok iyi geldi. Büyük eyvanımsı kemerler, sarkıt şeklinde kemer ortası süslemesi. 
 
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=314 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-06-postaneavlumerdiven.jpg" vspace=10 width=450></H5>
<H5 align=center>Mardin postanesi avlusu</H5>
<IMG alt="" border=0 height=295 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-07-postanedısarıdan.jpg" vspace=10 width=450>
Mardin postanesi ön cephesi
 
Ulu Cami: Pazardan geçerek geldiğimiz bu yapının, bu sefer içeriye girmeden, Mehmet Bey ve Figen Hanım’la avluda oturup imar hukuku, enterdisiplinerlik sohbeti yaptık.
 
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=311 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-08-carsijoi.jpg" style="HEIGHT: 246px; WIDTH: 373px" vspace=10 width=450></H5>
<H5 align=center>Çarşıda
Joi'ya birden müthiş bir ilgi ve yakınlık gösteren, oradan geçen bir adam... Joi ortama her açıdan iyi uyum sağladı!.. :)</H5>
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-09-carsiarkad.jpg" vspace=10 width=311></H5>
Çarşıda bulunan arkadlı geçişlerden biri
 
Kırklar Kilisesi
Deliyürek filmi reklamları sinemalarda boy göstermeye başlayınca, Miroğlu’nun arkadan biri tarafından içeriye doğru çekildiği yapı buymuş!..
Kiliseye ismini veren Kırk Hristiyan şehidinin resmi, iç mekanda egemenliğini kurmuştu. 
<H5>Buranın papazı ise, kilise kompleksinde çocuklara verilen genel kültür derslerinden müzik çalışmalarına, ibadete gelen ailelerin özelliklerinden Süryaniliğin tarihine kadar (Süryaniler Hristiyanlık yüzyıllarca öncesinde de belirgin kültürleri olan bir toplulukmuş) bize geniş bilgiler sundu.</H5>
 
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=304 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-10-kirklarkilisesi.jpg" vspace=10 width=450></H5>
 Kırklar Kilisesi'ne adını veren tarihi olayı resmeden naif çalışma - boyutlarıyla, anlamıyla ve kompozisyonuyla beni etkilemişti
 
Kasımiye Medresesi
Mardin'in aşağı kısmında, merkezden biraz uzak, önemli bir yapıt.. 
Havuzlu, avlulu. Delirmiş dantel satıcısı kızlar – kadınlar sardı etrafımızı! 
 
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-11-kasımiyemedrsterastajoi.jpg" vspace=10 width=305>
Kasımiye Medresesi'nin çeşitli kotlarında gezinen ve 'görüntü avlayan' bizler</H5>
<H5 align=center><IMG align=center alt="" border=0 height=316 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-12-kasimiyemedrsbacalar.jpg" vspace=10 width=450></H5>
Medrese terasları hep güzel görüntülere gebe oluyor...
<IMG align=center alt="" border=0 height=450 hspace=10 src="http://www.gezgin.com/dergi/yazi/46/04ma-13-kasimiyemedrskapidagulgun.jpg" vspace=10 width=311>

Bize adeta saldıran satıcı kadın - kız topluluğu ile uğraşırken Gülgün tam bir 'grand exit' yapıyordu, taç kapıdan
 
Oteldeki akşam yemeğinden yine Cercis’te, teras keyfi. Yıldızlar ve Mezopotamya ışıkları. Mırra bekliyorduk ama gelmedi; onun yerine kakuleli kahve ve şerbet içtik. 
 
Bir sonraki fasikül'de: Mardin'de ertesi gün, şanlı Urfa, Harran